กฎหมายการศึกษาที่ครูควรรู้

เรื่องนี้เหมาะสำหรับใคร

ครูบรรจุใหม่ นักศึกษาครูที่กำลังเตรียมสอบบรรจุ และครูประจำการที่ต้องการทบทวนภาพรวมว่ากฎหมายฉบับใดเกี่ยวข้องกับการทำงานของตนบ้าง — ทั้งในมุมสถานะวิชาชีพ สิทธิประโยชน์ และหน้าที่ตามกฎหมายต่อนักเรียน

ควรเริ่มเข้าใจอย่างไร

กฎหมายที่เกี่ยวข้องกับครูมีจำนวนมาก แต่แบ่งกลุ่มตามจุดประสงค์ได้ 4 กลุ่มหลัก:

ประเด็นสำคัญ

กฎหมายแม่บทด้านการศึกษาที่ครูควรรู้จัก

พระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542 และที่แก้ไขเพิ่มเติม — เป็นกฎหมายแม่บทที่วางหลักการ จุดมุ่งหมาย และโครงสร้างการจัดการศึกษาทั้งระบบ ถือเป็นจุดเริ่มต้นที่ครูทุกคนควรอ่านก่อนกฎหมายฉบับอื่น

พระราชบัญญัติการศึกษาภาคบังคับ พ.ศ. 2545 — กำหนดให้เด็กต้องเข้าเรียนจนสำเร็จการศึกษาภาคบังคับ ครูและโรงเรียนมีบทบาทโดยตรงในการติดตามให้เด็กในเขตพื้นที่เข้าเรียนตามที่กฎหมายกำหนด

กฎหมายเกี่ยวกับสถานะและวิชาชีพครู

พระราชบัญญัติระเบียบข้าราชการครูและบุคลากรทางการศึกษา พ.ศ. 2547 — กำหนดระบบบริหารงานบุคคลของข้าราชการครูแยกจากข้าราชการพลเรือนทั่วไป ครอบคลุมเรื่องการบรรจุ แต่งตั้ง โยกย้าย และวินัย

พระราชบัญญัติสภาครูและบุคลากรทางการศึกษา พ.ศ. 2546 — จัดตั้ง “คุรุสภา” ทำหน้าที่ควบคุมมาตรฐานวิชาชีพและออกใบอนุญาตประกอบวิชาชีพทางการศึกษา

กฎกระทรวงว่าด้วยการออกใบอนุญาตประกอบวิชาชีพครูและบุคลากรทางการศึกษา พ.ศ. 2550 — กำหนดหลักเกณฑ์และเอกสารที่ต้องใช้ในการขอใบอนุญาตประกอบวิชาชีพ

ระเบียบ ก.ค.ศ. ว่าด้วยหลักเกณฑ์ฯ วิทยฐานะ พ.ศ. 2553 — กำหนดหลักเกณฑ์การขอประเมินและแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งตามวิทยฐานะ

กฎหมายเกี่ยวกับรายได้และสวัสดิการครู

พระราชบัญญัติเงินเดือน เงินวิทยฐานะ และเงินประจำตำแหน่งข้าราชการครูและบุคลากรทางการศึกษา พ.ศ. 2547 — กำหนดบัญชีอัตราเงินเดือนและเงินวิทยฐานะของข้าราชการครูแยกจากข้าราชการพลเรือนทั่วไป

พระราชบัญญัติส่งเสริมสวัสดิการและสวัสดิภาพครูและบุคลากรทางการศึกษา พ.ศ. 2547 — จัดตั้ง สกสค. ดูแลสวัสดิการ สวัสดิภาพ และสิทธิประโยชน์ของครู

กฎหมายด้านความปลอดภัยและการคุ้มครองนักเรียนที่ครูต้องปฏิบัติตาม

พระราชบัญญัติคุ้มครองเด็ก พ.ศ. 2546 — คุ้มครองสวัสดิภาพเด็กจากการถูกทำร้ายทุกรูปแบบ เกี่ยวพันโดยตรงกับหน้าที่ของครูในการคุ้มครองนักเรียน

ระเบียบกระทรวงศึกษาธิการว่าด้วยการป้องกันและแก้ไขปัญหาการกลั่นแกล้งในโรงเรียน พ.ศ. 2566 — กำหนดแนวทางป้องกันและแก้ไขปัญหา Bullying รวมถึงบทบาทของครูโดยตรง

ระเบียบกระทรวงศึกษาธิการว่าด้วยการลงโทษนักเรียนและนักศึกษา พ.ศ. 2548 — กำหนดประเภทและขั้นตอนการลงโทษนักเรียนที่ครูต้องปฏิบัติตาม ต้องไม่ขัดกับกฎหมายคุ้มครองเด็ก

ข้อควรระวัง

• เนื้อหานี้เป็นการสรุปเพื่อการเรียนรู้เบื้องต้น ไม่ใช่คำปรึกษาทางกฎหมายหรือคำวินิจฉัยทางวินัย
• กฎหมายเกี่ยวกับวิทยฐานะและการบริหารงานบุคคลครูมีหลักเกณฑ์ย่อยที่ ก.ค.ศ. ออกเพิ่มเติมและปรับปรุงอยู่เสมอ ควรตรวจสอบหลักเกณฑ์ล่าสุดที่เว็บไซต์สำนักงาน ก.ค.ศ. โดยตรงก่อนใช้ในการขอประเมินจริง
• การลงโทษนักเรียนต้องพิจารณาร่วมกับกฎหมายคุ้มครองเด็กเสมอ ไม่ใช่ใช้ระเบียบลงโทษเพียงฉบับเดียว
• หากมีข้อพิพาททางวินัยหรือผลกระทบทางกฎหมายที่ชัดเจน ควรปรึกษาฝ่ายกฎหมายของหน่วยงานต้นสังกัดหรือผู้เชี่ยวชาญ ไม่ควรอ้างอิงเฉพาะสรุปในบทความนี้

อ่านเพิ่มเติมและแหล่งทางการ

กฎหมายในคลัง

• พระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542 และที่แก้ไขเพิ่มเติม
• พระราชบัญญัติการศึกษาภาคบังคับ พ.ศ. 2545
• พระราชบัญญัติระเบียบข้าราชการครูและบุคลากรทางการศึกษา พ.ศ. 2547
• พระราชบัญญัติสภาครูและบุคลากรทางการศึกษา พ.ศ. 2546
• กฎกระทรวงว่าด้วยการออกใบอนุญาตประกอบวิชาชีพครูฯ พ.ศ. 2550
• ระเบียบ ก.ค.ศ. ว่าด้วยหลักเกณฑ์ฯ วิทยฐานะ พ.ศ. 2553
• พระราชบัญญัติเงินเดือน เงินวิทยฐานะฯ พ.ศ. 2547
• พระราชบัญญัติส่งเสริมสวัสดิการและสวัสดิภาพครูฯ พ.ศ. 2547
• พระราชบัญญัติคุ้มครองเด็ก พ.ศ. 2546
• ระเบียบป้องกันและแก้ไขปัญหาการกลั่นแกล้งในโรงเรียน พ.ศ. 2566
• ระเบียบว่าด้วยการลงโทษนักเรียนและนักศึกษา พ.ศ. 2548

แบบทดสอบ

ทดสอบความเข้าใจเบื้องต้นได้ที่ แบบทดสอบความรู้กฎหมายการศึกษา — แนะนำเลือกหมวด “ครูและบุคลากรทางการศึกษา” เพื่อทบทวนเนื้อหาที่ตรงกับบทความนี้มากที่สุด

แหล่งทางการ

• สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา
• ราชกิจจานุเบกษา
• กระทรวงศึกษาธิการ
• สำนักงาน ก.ค.ศ. — หลักเกณฑ์วิทยฐานะ เงินเดือน และการบริหารงานบุคคลครู
• คุรุสภา — ใบอนุญาตประกอบวิชาชีพและมาตรฐานวิชาชีพครู