กฎหมายการศึกษาที่ผู้บริหารสถานศึกษาควรรู้

เรื่องนี้เหมาะสำหรับใคร

ผู้อำนวยการสถานศึกษา รองผู้อำนวยการ และผู้ที่กำลังเตรียมตัวสอบหรือเข้าสู่ตำแหน่งบริหารสถานศึกษา ที่ต้องการภาพรวมว่ากฎหมายฉบับใดเกี่ยวข้องกับอำนาจหน้าที่ของตน นอกเหนือจากกฎหมายที่ครูผู้สอนทั่วไปต้องรู้

ควรเริ่มเข้าใจอย่างไร

นอกจากกฎหมายพื้นฐานที่ครูทุกคนควรรู้แล้ว ผู้บริหารสถานศึกษามีอำนาจและความรับผิดชอบเพิ่มเติมอีก 4 ด้าน:

ประเด็นสำคัญ

กฎหมายโครงสร้างการบริหารและคุณภาพการศึกษา

พระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542 และที่แก้ไขเพิ่มเติม — กฎหมายแม่บทที่วางหลักการจัดการศึกษาทั้งระบบ เป็นพื้นฐานของอำนาจหน้าที่สถานศึกษาทุกแห่ง

พระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการกระทรวงศึกษาธิการ พ.ศ. 2546 — กำหนดโครงสร้างการบริหารราชการของกระทรวงศึกษาธิการ แบ่งเป็นส่วนกลาง เขตพื้นที่การศึกษา และสถานศึกษา ผู้บริหารสถานศึกษาควรเข้าใจว่าสถานศึกษาของตนอยู่ในสายบังคับบัญชาใด

พระราชบัญญัติประกันคุณภาพการศึกษา พ.ศ. 2546 — วางระบบประกันคุณภาพการศึกษาทั้งระดับสถานศึกษาและระดับชาติ ผู้บริหารมีหน้าที่นำสถานศึกษาเข้าสู่กระบวนการประเมินตนเองและรับการประเมินภายนอกตามรอบที่กฎหมายกำหนด

กฎหมายด้านการบริหารงานบุคคลและวิชาชีพที่ผู้บริหารต้องกำกับดูแล

พระราชบัญญัติระเบียบข้าราชการครูและบุคลากรทางการศึกษา พ.ศ. 2547 — ผู้บริหารสถานศึกษามีบทบาทโดยตรงในกระบวนการประเมิน เสนอแต่งตั้ง และดูแลวินัยของครูในสถานศึกษา

พระราชบัญญัติสภาครูและบุคลากรทางการศึกษา พ.ศ. 2546 — จัดตั้งคุรุสภาซึ่งกำกับมาตรฐานวิชาชีพ “ผู้บริหารสถานศึกษา” ก็เป็นหนึ่งในวิชาชีพทางการศึกษาที่ต้องมีใบอนุญาตประกอบวิชาชีพ ไม่ใช่เฉพาะครูผู้สอน

กฎกระทรวงว่าด้วยการออกใบอนุญาตประกอบวิชาชีพครูและบุคลากรทางการศึกษา พ.ศ. 2550 — ระบุชัดว่าครอบคลุมใบอนุญาตของ “ผู้บริหารสถานศึกษา” และ “ผู้บริหารการศึกษา” ด้วย

ระเบียบ ก.ค.ศ. ว่าด้วยหลักเกณฑ์ฯ วิทยฐานะ พ.ศ. 2553 — ผู้บริหารสถานศึกษามักเป็นผู้เสนอหรือรับรองผลงานของครูในกระบวนการขอวิทยฐานะ จึงควรเข้าใจหลักเกณฑ์นี้ทั้งในมุมของตนเองและของครูใต้สังกัด

กฎหมายด้านการเงิน งบประมาณ และการจัดซื้อจัดจ้างของสถานศึกษา

พระราชบัญญัติวิธีการงบประมาณ พ.ศ. 2561 (ที่เกี่ยวข้องกับสถานศึกษา) — กำหนดหลักการจัดทำ ผ่าน ตรวจสอบ และใช้จ่ายงบประมาณแผ่นดิน ผู้บริหารสถานศึกษาต้องปฏิบัติตามเมื่อบริหารเงินอุดหนุนและงบประมาณของสถานศึกษา

พระราชบัญญัติการจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ พ.ศ. 2560 — กำหนดหลักเกณฑ์การจัดซื้อจัดจ้างและบริหารพัสดุ ใช้บังคับเมื่อสถานศึกษาจัดซื้อครุภัณฑ์ วัสดุ หรือจ้างเหมาบริการ

กฎหมายด้านความปลอดภัย การคุ้มครองนักเรียน และความรับผิดชอบของสถานศึกษา

พระราชบัญญัติคุ้มครองเด็ก พ.ศ. 2546 — สถานศึกษาในฐานะหน่วยงานที่ดูแลเด็กมีหน้าที่ตามกฎหมายนี้โดยตรง ผู้บริหารต้องกำกับให้บุคลากรทุกคนปฏิบัติตาม

ระเบียบกระทรวงศึกษาธิการว่าด้วยการป้องกันและแก้ไขปัญหาการกลั่นแกล้งในโรงเรียน พ.ศ. 2566 — กำหนดบทบาทของผู้บริหารโดยเฉพาะในการวางระบบป้องกันและแก้ไขปัญหาการกลั่นแกล้งในระดับสถานศึกษา ไม่ใช่เพียงระดับครูผู้สอน

พระราชบัญญัติความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน พ.ศ. 2554 (สถานศึกษา) — สถานศึกษาที่มีลูกจ้างต้องจัดสภาพแวดล้อมการทำงานที่ปลอดภัยและมีคณะกรรมการความปลอดภัย ผู้บริหารในฐานะนายจ้างมีหน้าที่ตามกฎหมายนี้

พระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 (ที่เกี่ยวข้องกับสถานศึกษา) — ผู้บริหารสถานศึกษาต้องรับผิดชอบให้สถานศึกษาจัดการข้อมูลส่วนบุคคลของนักเรียน บุคลากร และผู้ปกครองให้ถูกต้องตามกฎหมาย

กฎหมายเฉพาะที่ควรรู้เพิ่มตามประเภทสถานศึกษา

พระราชบัญญัติการศึกษาภาคบังคับ พ.ศ. 2545 และ กฎกระทรวงกำหนดหลักเกณฑ์การนับอายุเด็กฯ พ.ศ. 2545 — ใช้พิจารณารับนักเรียนเข้าเรียนตามเกณฑ์อายุ ผู้บริหารสถานศึกษาเป็นผู้รับผิดชอบขั้นตอนนี้โดยตรงในช่วงรับสมัคร

พระราชบัญญัติการจัดการศึกษาสำหรับคนพิการ พ.ศ. 2551 — สถานศึกษาที่จัดการศึกษาแบบเรียนรวมต้องปฏิบัติตามแนวทางนี้ ผู้บริหารมีหน้าที่จัดสิ่งอำนวยความสะดวกและไม่เลือกปฏิบัติ

พระราชบัญญัติโรงเรียนเอกชน พ.ศ. 2550 และที่แก้ไขเพิ่มเติม — สำหรับผู้บริหารโรงเรียนเอกชนโดยเฉพาะ กำหนดกรอบการจัดตั้ง กำกับดูแล และส่งเสริมโรงเรียนเอกชนทุกประเภท

ข้อควรระวัง

• เนื้อหานี้เป็นการสรุปเพื่อการเรียนรู้เบื้องต้น ไม่ใช่คำปรึกษาทางกฎหมายหรือคำวินิจฉัยทางการบริหาร
• อำนาจหน้าที่ของผู้บริหารสถานศึกษาในทางปฏิบัติอาจแตกต่างกันตามประเภทสถานศึกษา (รัฐ/เอกชน) และคำสั่งมอบอำนาจของหน่วยงานต้นสังกัด ควรตรวจสอบระเบียบภายในของหน่วยงานควบคู่กับกฎหมายเสมอ
• กฎหมายด้านการเงิน งบประมาณ และพัสดุมีระเบียบปฏิบัติย่อยที่ปรับปรุงบ่อย ควรตรวจสอบฉบับล่าสุดจากกรมบัญชีกลางหรือหน่วยงานต้นสังกัดก่อนดำเนินการจริง
• หากมีข้อพิพาทด้านการบริหารงานบุคคล การเงิน หรือความรับผิดทางละเมิด ควรปรึกษาฝ่ายกฎหมายของหน่วยงานต้นสังกัดหรือผู้เชี่ยวชาญ ไม่ควรอ้างอิงเฉพาะสรุปในบทความนี้

อ่านเพิ่มเติมและแหล่งทางการ

กฎหมายในคลัง

• พระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542 และที่แก้ไขเพิ่มเติม
• พระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการกระทรวงศึกษาธิการ พ.ศ. 2546
• พระราชบัญญัติประกันคุณภาพการศึกษา พ.ศ. 2546
• พระราชบัญญัติระเบียบข้าราชการครูและบุคลากรทางการศึกษา พ.ศ. 2547
• พระราชบัญญัติสภาครูและบุคลากรทางการศึกษา พ.ศ. 2546
• กฎกระทรวงว่าด้วยการออกใบอนุญาตประกอบวิชาชีพครูฯ พ.ศ. 2550
• ระเบียบ ก.ค.ศ. ว่าด้วยหลักเกณฑ์ฯ วิทยฐานะ พ.ศ. 2553
• พระราชบัญญัติวิธีการงบประมาณ พ.ศ. 2561
• พระราชบัญญัติการจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ พ.ศ. 2560
• พระราชบัญญัติคุ้มครองเด็ก พ.ศ. 2546
• ระเบียบป้องกันและแก้ไขปัญหาการกลั่นแกล้งในโรงเรียน พ.ศ. 2566
• พระราชบัญญัติความปลอดภัย อาชีวอนามัยฯ พ.ศ. 2554 (สถานศึกษา)
• พระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 (สถานศึกษา)
• พระราชบัญญัติการศึกษาภาคบังคับ พ.ศ. 2545
• กฎกระทรวงกำหนดหลักเกณฑ์การนับอายุเด็กฯ พ.ศ. 2545
• พระราชบัญญัติการจัดการศึกษาสำหรับคนพิการ พ.ศ. 2551
• พระราชบัญญัติโรงเรียนเอกชน พ.ศ. 2550 และที่แก้ไขเพิ่มเติม

แบบทดสอบ

ทดสอบความเข้าใจเบื้องต้นได้ที่ แบบทดสอบความรู้กฎหมายการศึกษา — แนะนำเลือกหมวด “บริหารราชการ / อุดมศึกษา / อาชีวศึกษา” ร่วมกับหมวด “ครูและบุคลากรทางการศึกษา” เพื่อทบทวนเนื้อหาที่ตรงกับบทความนี้มากที่สุด

แหล่งทางการ

• สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา
• ราชกิจจานุเบกษา
• กระทรวงศึกษาธิการ
• สำนักงาน ก.ค.ศ. — หลักเกณฑ์การบริหารงานบุคคลครูและวิทยฐานะ
• คุรุสภา — ใบอนุญาตประกอบวิชาชีพผู้บริหารสถานศึกษา